سبک پارسی : اقتدار تخت جمشید

سبک پارسی نخستین شیوه در معماري ایران است که روزگار هخامنشیان تا حمله اسکندر به ایران را دربرمی گیرد. در این معماري، بیشتر از آن که بتوانیم به یک سبک خاصی اشاره کنیم می توانیم توانایی و هنر ایرانی را درتقلید درست و هماهنگی میان سبک هاي مختلف ارزیابی نماییم .

در حقیقت بنیاد شیوه پارسی از همان ساختمان هاي ساده که در سرزمین هاي غرب و شمال غرب ایران و دیگر مناطق بوده، برگرفته شده است اما پدیده تازه اي که با گسترش فرمانروایی پارس ها روي می دهد، همکاري هنرمندان مختلف از سرزمین هاي گوناگون است. علاوه بر نمونه هایی که به عنوان معماري پارسی ذکر شد می توان به الگوي چهار باغ اشاره کرد که یکی از ماندگارترین ابداعات هخامنشیان در عرصه طراحی است که در پاسارگاد پا به منصه ظهور گذاشت و ادامه یافت.

سبک پارسی

در حدود ۵۵۰ سال پیش از میلاد، کوروش سر سلسله هخامنشیان مجموعه پاسارگاد را آغاز کرد. این مجموعه شامل چند  آتشکده بزرگ و ساختمان های کوچکتر جهت خدمه و زیردستان در خدمت دربار بوده است . در حدود ۵۲۱ سال پیش از میلاد ساختمان مجموعه شوش به دستور داریوش آغاز شد و حدودا” در سال ۵۱۸ قبل از میلاد ساختمان مجموعه تخت جمشید ( پارس ) به دستور داریوش آغاز گشت . این سه مجموعه مهمترین آثار معماری باقیمانده از دوره هخامنشیان در ایران است که ضمن توضیح ویژگی های معماری این ساختمانها خصوصیات شیوه پارسی اشاره می گردد.

یکی از ویژگیهای ساختمان سازی در این دوره احداث مجموعه های بزرگ ساختمانی بروی سکوهای ( صفه های ) بزرگ سنگی بوده است . این مسئله باعث می شده است که ساختمانها به محوطه اطراف خود ( که غالباٌ با کاشتن درختان و گیاهان مختلف منظره بسیار زیبا و دلفریبی داشته است ) تسلط کامل داشته باشند و به اصطلاح « دلبازتر » باشند. همچنین به روی نماهای این سکوهای بزرگ سنگی ( که در بعضی از جاها ارتفاع این سکوها حدود ۱۵ متر است ) امکان ایجاد نقوش برجسته سنگی به وجود می آید . در تخت جمشید همین نقوش برجسته سنگی اطلاعات بسیار مفید و جالبی را در زمینه ملل تابع دولت هخامنشیان بدست می دهند که در جای خود به آنها پرداخته می شود.

یکی دیگر از ویژگیهای مهم معماری این دوره عظمت گرایی در معماری است. با توجه به حوزه استیلای امپراطوری هخامنشی که تقریبا” به سه جهارم بخش مسکونی جهان در آن دوران تسلط پیدا کرده بودند ( در زمان پادشاهان اولیه مثل داریوش و کوروش ) ایجاد مجموعه های ساختمانی بسیار با شکوه که شایسته و در خور این قدرت و سلطه باشند طبیعی به نظر می رسد. از داریوش اول کتیبه ای در شوش مانده است که در آن نحوه ساختمان سازی قصرهای شوش توضیح داده شده است که از ترجمه کتیبه داریوش کلیات معماری شیوه پارسی معلوم می گردد.

بطور کلی سقف ها در مجموعه های هخامنشی بطور افقی ساخته می شده اند و برای نگهداری آن ها از ستونهای سنگی با سرستونهای سنگی یا چوبی استفاده می شده است. در داخل سقف ها شبکه هایی از تیر و تیرچه چوبی به عنوان عضو باربر وجود داشته است که این تیرهای چوبی اصلی برروی سرستونهای چوبی یا سنگی قرار می گرفته اند . برروی این سقف ها و برای پوشاندن آن ها از حصیر یا نی استفاده و بعد لایه ای از کاه گل استفاده می شده است.بعد از پایان قصر شوش کسانی که کارهای ساختمانی شوش را انجام داده بودند به تخت جمشید آورده شدند و مجموعه تخت جمشید ( پارس ) را ساختند.

سبک پارسی

ویژگی هاي سبک پارسی

  1. استفاده از سنگ بریده ، منظم و پاکتراش و گاه صیقلی و تهیه بهترین مصالح ازلحاظ مرغوبیت رنگ و دوام از هرجا که مسیر بوده است .
  2. آماده کردن پی از سنگ ریزه
  3. نهادن ستون ها در حداکثر فاصله ممکن و تا ارتفاع بسیار چشم گیر و آرایش سرستون ها با جزئیاتی که براي بردن بارسقف چوبی کاملا متناسب و منطقی باشد
  4. پوشش با شاه تیر، تیرچه چوبی تخت بریده و درودگري شده .
  5. آرایش دیوارهاي اطراف پلکان هاي کوتاه با نقش هاي برجسته و کنگره هاي زیبا و متناسب
  6. ساختن دیوارهاي جدا کننده با خشت خام و آرایش داخلی و خارجی آن با رنگ کاشی لعابدار .
  7. پرداختن فرش کف با بهترین مصالحی که در آن روزگار بوده است .
  8. تعبیه سایبان و آفتابگیرمنطقی و ضروري براي ساختمان ها
سبک پارسی

نیارش در معماري پارسی

در معماري سبک پارسی آسمانه تخت با تیر و ستون اجزا اصلی ساختمان بوده است. از چوب بسادگی می شد براي پوشش دهانه هایی از ۵/۲تا ۵/۳گز بهره گیري کرد. ولی در معماري تخت جمشید دهانه میان دو ستون را تا حدود ۶ گز ۴۰/۶ متر رسانده اند و این بزرگ ترین دهانه چوب پوش در جهان آنروز بود . چنین چوبی در خور این دهانه در ایران یافت نمی شد از این رو آنها چوبهاي درخت کنار را از جبل عامل لبنان از راه شوش به تخت جمشیدرسانده اند و آنرا به کاربرده اند . نیز پارسیان اتاق هایی می ساختند که دو ستون در میان آن بوده و دو تیر چوبی رابر روي هم با کنف می بستند و روي ستونها می گذاشتند . بدین گونه به توانایی باربري تیر می افزودند . در تخت جمشید تالار هدیش خشایار شا را با بیست ستون ساخته اند که فاصله زیر سري آنها نزدیک به سه گز و دهانه میان دو ستون چهار گز می باشد.

آرایه

در شیوه پارسی آرایه هایی به کار رفته که هر کدام منطق خاصی داشته است . آرایه سرستون در معماري ایران ریشه کهنی دارد. در دخمه هاي مادي سرستون هایی بر دیواره کنده شده که همانند سرستون هاي ایونی یونانی هستند. شاید بتوان منطق دست یافتن به این ریخت ها را چنین پنداشت که چون براي سوار کردن و نگهداشتن دو تیر در کنار هم بر بالا و دو سوي یک ستون آنها را با ریسمانی بنام کبال به هم می بسته اند و سپس تخته اي روي  آنها براي بالشتک می گذاشتند این چفت و بست و پیچش ریسمان سرتیرها کم کم دگر گون شده و همانندي چون سرستون ایونی پیدا کرده است. درتخت جمشید این آرایه در چند جا یافت می شود.

همچنین در سرستونهاي کله گاوي در گودي پشت آنها سر تیرها جاي می گرفته اند و از رانش آنها نیز جلوگیري می شده است . پس هر کدام از این آرایه ها در عین اینکه یک آذین بشمار میرفتند داراي منطق نیارشی هم بوده اند.

اصول سبک پارسی:

۱. قراردادن ستون ها در بیشترین فاصله ممکن و با ارتفاع چشمگیر و استفاده از تزیینات در سر ستون ها
۲. استفاده از مصالح مرغوب از لحاظ جنس و رنگ و …
۳. استفاده از نقوش برجسته در تزیینات
۴. استفاده از دیوارهای جداکننده از جنس خشت خام
۵. استفاده از پی هایی از جنس سنگ لاشه سنگریزه و ساختن بناها بر روی صفه(تخت گاه یا سکو)
۶. استفاده از سایه بان به صورت منطقی برای ساختمان ها

سبک پارسی
سبک پارسی

ابنیه معماري سبک پارسی

محوطه تاریخی پاسارگاد به علاوه آرامگاه کوروش، کاخ آپادانا در شوش، مجموعه کاخ هاي تخت جمشید و آرامگاه هاي واقع در نقش رستم از نمونه هاي معماري هاي این سبک هستند

By |۱۳۹۷-۵-۲۴ ۱۲:۳۱:۳۱ +۰۰:۰۰بهمن ۲۱ام, ۱۳۹۶|دسته‌بندی نشده|0 Comments